> Berria: Maiatzak 17 > FRANKISMOAK ZAPALDUTAKO "BESTEAK" GOGOAN, DURANGON

• Frankismoak zapaldutako «besteak» gogoan, Durangon
• Francoren diktaduran sexu joeraren ondorioz hildakoen omenezko eskultura jarri du EHGAMek
• Berria, 2009-05-17 # Maite Asensio • Durango

Frankismoaren garaiko beste biktimak. Haien sexu joeraren ondorioz laidoztatuak, baztertuak, espetxeratuak, torturatuak, hilak; ondoren, ahaztuak, ikusezin bihurtuak. Francisco Francoren diktaduran zapaldutako lesbiana, gay, transexual eta bisexualen omenez, Kantu isila izeneko oroitarria inauguratu zuen atzo Durangon (Bizkaia) EHGAM Euskal Herriko Gay Askapenerako Mugimenduak.

Milaka izan ziren frankismoaren garaian «beren duintasunaren alde» borrokatu ziren emakumeak eta gizonak, Imanol Alvarez EHGAMeko kideak azaldu duenez. «Era guztietako irainak eta zapalkuntzak jasan zituzten, bakarrik beraiek hautatutako pertsonak maitatu eta haiekin larrua jo nahi izateagatik». Emakume eta gizon haiek gogoan izateko, Koldobika Jauregik egindako eskultura jarri dute Landako gunearen ondoan. Kantu isila da artelanaren izena, baina Jon Maiaren bertso bat bertan grabatu ostean, isiltasunari hitzak jarriko dizkiote.

Frankismoaren «beste» biktimak dira, hain zuzen, «bestelakoak» izateagatik jazarri zietelako. «Bene-benetan ahaztuak, gehienak anonimoak, baina gure aitortza merezi dutenak», gaineratu du Imanol Alvarezek. Izan ere, frankismoaren biktimen artean, lesbiana, gay, transexual eta bisexualak izan dira isilduenak. Hala onartu du Martxelo Alvarez Ahaztuak 1936-1977 elkarteko kideak : «Tristea da, baina esan egin behar da: frankismoak ez ezik, frankismoaren aurka borrokatu zirenek ere zapaldu zituzten gay eta lesbianak. Garai hartako ezkerreko errepresaliatu politikoen artean ere jokabide homofoboak egon ziren».

Baina justiziari begira, oroitarriaren atzean «izen-abizen zehatzak» daudela esan du Alvarezek, eta hildakoak omentzea egoki jo arren, ekintzetara igarotzeko beharra nabarmendu du, «zoritxarrez, izen-abizen horiek jardunean jarraitzen dutelako egun». Elizak ere lesbiana, gay, transexual eta bisexualen inguruan izandako jarrerari buruz hausnartu beharko lukeela gaineratu du Ahaztuak 1936-77 elkarteko kideak. Horregatik, hain justu, Durangoko Andra Maria elizaren aurrean elkarretaratzea egin zuten atzo.

76ko azaroko egun batean
Durango hautatu du EHGAMek oroitarria jartzeko, besteak beste, bertan sortu zelako elkartea. «1976ko azaroko egun batean, Antonio Quintanak eta biok topo egin genuen hemen» , azaldu du Imanol Alvarezek, EHGAMeko sortzaileetako bat izandakoak. «Bertan hasi ginen berbetan, Europako beste leku askotan bezala, Euskal Herrian ere gay mugimendua antolatzeaz. Beste inork egiten ez bazuen, guk egin behar genuela zioen Antoniok. Ni nahiko eszeptikoa nintzen, baina haren gogoa ikusita, ezin izan nion ezetz esan».

Ordutik, aurrerapausoak eman dira, baina oraindik herrialde batzuetan sexu joeragatik pertsonei jazartzen dietela eta hil egiten dituztela gogorarazi du Gema Zabaletak, Jaurlaritzako Gizarte Gaietarako sailburuak. Gurean ere «homofobia ekintzak» daudela eta «berdintasunaren alde borrokatzea beharrezkoa» dela gaineratu du, frankismoaren biktimek isuritako odola ez zelako alferrik izan: «Memoria eta justizia ekitaldia da hau, ez ahaztera konprometitzen gaituena».

> Iritzia: Imanol Alvarez · EHGAM > DELITUFILIA ETA DELITURASTIA

• Delitufilia eta deliturastia
• Nerabeen sexu harremanak (II)
• Berria, 2009-03-06 # Imanol Alvarez - EHGAM taldeko kidea

Hilaren 17an, Madrilgo Diputatuen Kongresuan, esplotazio eta abusu sexualen aurrean haurrak babestearen beharraz EAJk aurkezturiko legez besteko proposamen bat onartu zen aho batez. Normala. Nor ez dator bat, bada, abusu eta esplotazioaren aurka umeak babestearekin?

Gehiegitan gertatzen den bezala, ordea, proposamen horretan argi-ilun kezkagarriak daude.

Lehenengo eta behin, argitu beharko genuke zer den umea. Ume, nerabe edo gazte gauza bera ote diren. Olabarria jaunak berak, bere ahozko azalpenean, proposamena arrazoitzean, Mari Luz 5 urteko neskatoaren desagerpena eta Marta 17 urteko gaztearen hilketa aipatzen ditu. Txarto hasten gara, bada. Horrek gogora ekartzen digu paradigmatiko bihurtu zen Arny kasua. Pederastiaz eta pedofiliaz hitz egiten zen etengabe, eta ustezko biktima gaixoak 17 urteko mutilak ziren, gaizkile izatetik gertuago zeudenak biktima izatetik baino.

EHGAMen hasiera-hasieratik pentsatu dugu sexu-harremanetarako onespen adina jartzea ez dela, berez, beharrezkoa, nor bere heldutasun sexualera -nolabait esatearren- une diferentean irits daitekeelako. Halere, jartzekotan, zentzuzkoa izan beharko du. Adibidez, 70eko hamarkadan, nesken onespen adina 23 urtekoa zen, eta mutilona 21, gaur egun barregarri suerta dakigukeen arren. Ezkontzeko adina, berriz, 12 urtekoa zen neskentzat, eta 14 mutilontzat; beti ere, jakina, gurasoen oniritziarekin. Hura hipokresia adierazgarria!

PSOEk 12 urte proposatu zuenean 1995ean, zentzuzkoa iruditu zitzaigun, eta, azkenean -PPren presioak medio-, 13 onartzea izugarrizko lorpena zan da. Gu geu gazteak ginen, eta bagenekien zer zen ezin lasai ligatzea ia ia NA eskatzen ibili gabe. Modu berean, 14-16 urteko neska-mutil nahikotxo hurbiltzen ziren gugana, onespen adinaz galdezka edota jaitsarazteko zerbait egin genezan eskatuz.

Ez dugu uste, hortaz, adina igo behar denik. Erabat kontra gaude. Baina, igoko balitz, ezkontzekoa ezingo litzateke beherago ezarri. Bestela, umeak defendatzearen aitzakiaz, ulertuko genuke politikari horiek India aldean eta herri musulmanetan gertatu ohi direnen moduko alaben saltzeak-edo ahalbideratuko dituztela.

Adina gorabehera, EAJk aurkezturiko testuan anbiguotasun beldurgarriak daude, eta batzuetan errepresio absurduaren paroxismora heltzen da:

Behin eta berriro aipatzen du adintxiki eta halako hitzak (adingabe, adin txikikoak...), baina ez du zehazten onespen adinaz ari den ala ez. Gauza bera gertatzen da haur (haur prostituzioa, haur pornografia...) hitzarekin. Interpretatu ahal izateko, lehenengo jakin beharko genuke testu egilearentzat 17 urteko neska bat haurra den edo ez.

Salatuaren heriotza zibila proposatzen da, nola edo hala, besteak beste, kargu publikoa izateko edota lanbidean aritzeko inhabilitazioa ere eskatzen baita.

7. atalean, haur pornografia ikustea bera delitu izan behar duela dio. Hau da, Emulez jaisten baduzu, demagun, Los diez mandamientos (Hamar aginduak) izeneko artxiboa, pelikula ikusteko irrikan zaudelako, baina kasualitatez adar joleren batek (askotan gertatzen den bezala) eduki pornografikoa eskegi badu izenburu horren pean, umerik agertuz gero, akabo! Kartzelara bizitza guztiko. A, noski! Ahaztua nuen, pelikulak jaistea ere bada delitua.

Terminoen indefinizioa profitatuz, 9. atalean esaten du delitua izan behar dela adin nagusi batek adintxiki (?) bati sexu harreman adostuak izateko eskatzea bera.

3. puntuan adingabekoen askatasun eta indemnetasunaren kontrako delituen goraipamena zigortzea eskatzen da. Gu, ados. Baina, zer da goraipatzea? Zeren Konstituzioa aldatzea eskatzea ere Konstituzioaren kontrako delitua litzateke, askoren ustez...

Delituak asmatzeko obsesio paranoide honek izena eduki behar du. Delitufilia, agian? Deliturastia, akaso?

Eztabaida dezagun. Bai, horren guzti horren inguruan. Defenda dezagun, bai, askatasuna. Jazar eta zigor ditzagun, bai, bortxaketak, abusuak, engainuak... edozein adinetan. Are kemenago nahi badugu umeen kasuan, ados. Ez gaitezen ito, ordea, tabu eta beldur atabikoak baino beste oinarririk ez duten debeku eta errepresioetan.

• Bihar: Olatz Berastegi, sexologoa.

> Elkarrizketa: Imanol Alvarez > "EZ DA USTE BEZAIN GOGORRA EZKUTATUA BIZITZEA"

• Imanol Alvarez: «Ez da uste bezain gogorra ezkutatua bizitzea»
• Gehienok EHGAMetik ezagutzen dugu, baina pertsonen izaera hainbat gauzak osatzen dute, eta Imanol Alvarezek ere alderdi bat baino gehiago ditu.
• Berria, 2009-02-01 # Onintza Enbeita

Armairuak, ateak, giltzak eta kateak arruntak izaten ei dira gehiengoaren aukeretatik urrun daudenentzat. Hala ere, beldurra galdu egin behar dela ikusten du Alvarezek. Sineskeretatik harago, bakoitzak den modukoa izateko eskubidea duelako.

Zure aurpegia oso ezaguna egiten zait...
Agian aurpegi arrunta dudalako.

Sexu aukerak ezagun egin gaitzake oraindik?
Batzuk ezagunagoak gara komunikabideetan-eta ateratzen garelako, baina berdin gertatzen da herri mugimendu anitzetako kideekin.

Baina zu irakaslea ere bazara, ez?
Irakaslea eta beste gauza asko! Pertsonon nortasuna alderdi ugarik osatzen dute; lana eta sexualitatea horietako bi baino ez dira.

Eta zelan ikusten duzu etorkizuna?
Ni, izatez, baikor samarra naiz, eta nahiago dut etorkizuna ona izango dela sinestea. Esparru politikoan ez dut ikusten aterabide garbirik, baina susmoa dut galdera egitean sexualitatea zeneukala buruan; hiru hamarkadatan izugarrizko aurrerapausoak eman ditugu, baina...

Ikasgeletan oraindik ere bada armairurik?
Nonahi. Jende gehienak oraindik beldurra dio sexualitatea askatasunez bizitzeari. Ez da uste bezain gogorra ezer ezkutatu gabe bizitzea, baina baietz ematen du, ingurukoek esaten dituzten astakeriak entzunda. Beldurra izaten diogu ezagutzen ez dugunari, eta homofobia ez da salbuespen. Fobiak bestelakoak hurbiletik ezagutzean joaten dira, baina, bestelakorik ezagutzeko, bestelakoren batek beldurra galdua behar du... Ikusten ze inportanta den lehen urratsa egitea?

Bai, baina nork dauka ateak irekitzeko giltza?
Nork bere baitan.

Ba omen da apaiz bat homosexualitatea sendatzen duena...
Barkatuko dit, baina telebista saio batean aurrez aurre izan nuenetik, argi dakit gizon hori ez dagoela burutik sano. Edozelan bere, erlijioak eta bizitza erreala ez dira izan inoiz lagun onak. Oraindik ere, hor dabiltza hainbat erlijio esanez Darwinen teoria faltsua dela eta bizidun guztiak jainkoak sortu gintuela.

Lumak egiten ote du inor ezer?
Egitekotan, lumadun edo egingo du, baina beste etiketa bat izango litzateke, eta nik ez ditut etiketak maite pertsonongan.

Neska-neska, mutil-neska, mutil-mutil. Hainbesterakoa ote da diferentzia?
Aldeak badaude, baina ez aldarrikatzen duten adina. Ezbaiak segitzen du: diferente egiten gaituena noraino da ikasia eta noraino genetikoa?

Erantzunik?
Nahiagotasun sexualetan inportantena pertsona da, ez andre edo gizon den. Aitortu behar dut, teorian, gizaki guztiok sexualitate plurala dugun arren, gehienetan nahiagotasun argi bat izatea da normala.

Nahiagotasuna?
Bai, orientabide deterministegia iruditzen zait, aukera irrealegia...

Aukera irrealegia?
Aukeratzeko orduan ezkutatzea ala ez ezkutatzea aukeratzen duzulako. Baina sentitzen duzuna ez duzu aukeratzen, sentitu egiten duzu.

Zuk irakaslea izanda, traumarik ikusi al diezu, aita bi edo ama bi dituztenei?
Aspaldian helduekin lan egin dut, baina dakidanaren arabera, arazoak izan diren gutxietan besteek etxeko lanik egin ez dutelako izan da.

Madrilen egin zuten manifestazio bat horrelako zerbait salatu nahian...
Horiek dira, hain zuzen, etxeko lanak egin nahi ez dituztenak, eta buztina eta saihets hezurraren tontakeriekin dabiltzanak.

Familia tradizionala aldarrikatu zuten, baina zein da hori?
Tradizioak aldatuz doaz. Gaur egun familia klase asko daude: ama bakarra, aita bakarra, seme-alabarik gabekoa, bi amena, bi aitena... hemendik hamarkada batzuetara, horiek guztiak izango dira tradizionalak.

«Nik errespetatzen ditut homosexualak», esaldi zuzena da?
Tonu paternalista izan ohi du. Gainera, denon sexualitatea potentzialki askotarikoa izanik, ez legoke, berez, homosexualik ezta heterosexualik ere.

Neska-mutilek errespetua galdu omen dute...
Neurri handian bai, baina oro har esanda.

Bullying-a erreala da, edo gauzak lekutik atera ditugu?
Beti egon da, baina lehen garrantzirik ez emateak ez du esan nahi orain eman behar ez diogunik.

Besteengandik desberdina izatea al da, halakoak jasateko arrazoia?
Bai. Kasu horietako askoren artean homofobia goiztiarra oso agerikoa izaten da.

Zer falta zaigu, benetan diogun bezain aurrerakoiak izateko?
Agian, lehenengo benetan hausnartu eta geureganatzea teorian alde gauden guztia.

> Iritzia: Imanol Alvarez > BINARISMOA ETA ZIKLIKOTASUNA

• Binarismoa eta ziklikotasuna
• Argia, 2008-11-16 # Imanol Alvarez

Nire ingurumarian binarismo hitza bolo-bolo dabil azken boladan. Zer ote den binarismoa? Bada, gizonak eta andreak baino ez daudela defendatzeari esaten zaio binarismo. Alegia, homosexualak ala heterosexualak baino ez daudela; edota aktiboak ala pasiboak...

Euskal gay mugimendua sortu zenetik, nire taldean beti aldarrikatu dugu egon badaudela pertsona batzuk –gure kulturan tradizioz gizonezkoari atxiki zaizkion ezaugarri biologiko, psikiko zein portaerazkoak dituzten modu berean– emakumezkoari omen dagozkion ezaugarriak ere badituztenak; edota grina homosexualak dituzten bezala, grina heterosexualak ere badituztenak... Are gehiago, agian gomendagarriena tartean egotea dela ere aldarrikatu dugu, berezkoagoa, naturalagoa, aberasgarriagoa... delakoan.

Orain binarismoaren kontzeptua –eta berarekin dakarren haren kontrako borroka– zerbait berritzat aurkezten zaigu, queer teoria gaurkotuaren bidez. Gutariko askok, aldiz, duela hogeita hamarren bat urte gauza bera esaten genuen; hori bai, beste terminologia batekin: rol bipolarrez aritzen ginen, bipolarismoaz alegia. Bizitzan dena ziklikoa dela esan ohi da. Modak, gerrak, ideologiak... denak itzultzen ei dira ziklikoki, pitin bat aldatuta bada ere. Binarismoa ez da salbuespen.

Ondo deritzot, halere, ziklikotasunari, besteak beste, batean kontua ondo ateratzen ez bazaigu, hurrengoan, lezioa ikasita, hobeto egiteko beta izango dugulako. Argi baino argiago dago nire belaunaldikook ez ginela batere arrakastatsuak izan, mundua ez zela beltza ala zuria, kolore askotakoa baizik, aldarrikatzean. Sexualitatea ere anitza edo askotarikoa dela errepikatu dugu etengabe hiru hamarkadotan. Inor gutxi konbentzitu dugu ordea. Argi baino argiago dago, era berean, nork bere baitan eginiko hausnarketa milaka aldiz sendoagoa izaten dela, besteengandik jasotakoa baino.

Dena den, gorago esandakoaz kontrara, bueltatu dena ez da izan binarismoa bera, beraren inguruko –aurkako– teorizazioa baizik. Izan ere, historikoki dena bitan zatitu dugu, gizabanako bakoitzari horren araberako etiketa jarri diogularik: espainolistak eta abertzaleak, batuaren aldekoak eta euskalkien defendatzaileak (Euskaltzaindia vs. Euskerazaintza), “demokratak” eta “biolentoak”... Ene iritziz eta desioz errotik erauzi beharko genuke sentimendu eta ideiei mugak eta etiketak ipintzeko joera, eta aniztasuna onartu.

Ea egungo gazteek lortzen duten arrakasta handiagoxea! Zail dute, alajaina!

> Iritzia: IMANOL ALVAREZ > BAT-BATEKO ESPARTINA

• Bat-bateko espartina
• Berria, 2008-07-04 # Imanol Alvarez · EHGAMeko kidea

Ekainaren 28aren inguruan, Radio Euskadi irrati publikoak polemika nahasle bezain maltzurra sorrarazi du, gay-les askapenaren esparruan Bilbon lan egiten dugun zazpi kolektibook adostu dugun manifestuaren harira. Ez nuen modu zuzenean parte hartu komunikatua idazten, ezta prentsaurrekoan ere. Ez nuen izan aferaren berri, hortaz, kalean hainbat lagunek gelditu ninduten arte, gertatutakoaz galdetuz edota nire taldekidearentzat elkartasuna adieraziz.

Behin eta berriro entzun dut REk ekainaren 27an hamaika bider emititu ei zuen prentsaurrekoaren zatia, zerbait oker, deliktibo edo eskandaluzkoa aurkitu guran. Bada, ez. Ez dut aurkitu. Onar nezake nire taldekidea holako ekitaldietan komenigarria denaz harago joan zela. Alde batetik, zazpi elkarteren izenean hitz egiten denean fin ibili behar delako. Bestetik, zintzoegia izan bide delako, inuzenteegia alegia, kontuan ez hartzean kazetariak gai guztiez ez jakiteaz gain, askotxotan, azpijokoetan ere ibiltzen direla sentsazionalismorik merkeena bilatu nahian. Ez da haien amuan erori behar, baina nire laguna erori egin zen, eta baita bertan zegoen REko andereñoari nahi zuena eman ere: beita.

REko aipaturiko maltzurkeria eta ezjakintasuna agerian geratu dira. Gizakiok jaiotzen garenetik sexualitatedunak garela esateagatik eskandalizatuarena egiten dute, sexologiari edo pediatriari buruzko ezein liburutan gauza bera esaten dela erreparatu gabe. Dena dela, umeen sexualitateak ez dauka zerikusirik nagusionarekin, eta hori azaltzen ere saiatu zen nire taldekidea, hain zuzen ere, agian ez modurik argienean. Bere hitzak sexu askatasunaren kontrakotzat jotzen dituzte, hori berori izanda salatu nahi dena: sexu askatasunaren aurka joatea baino beste helbururik ez duten kanpaina sentsazionalistak asmatzen dituztela komunikabide anitzek. REko jaun-andre kazetariok, jakin ezazue behingoz: EHGAMek eta sinatzen dugun beste elkarte guztiok egiten dugun gauza bakarra da, denok, salbuespenik gabe, geure maitasuna eta gure sexualitatea aske bizi ahal izan ditzagun lan egitea, eta, eginbehar horretan emandako urte eta ahaleginengatik baino ez bada ere, gutxi egongo dira gu baino sentsibilizatuago, era berean, abusu, engainu eta bortxaketa guztien kontra borrokatzeko, tartean umeak egonik zein ez. Askatasuna eta abusua ez dira bateragarri.

Beste zerbait ere esan nahi dut: zitalak iruditu zaizkidala beste talde batzuetako hainbat ordezkarik irrati horretan bertan egindako adierazpenak; baten baten helburu bakarra nire taldekidea atzamar salatzailearekin seinalatzea baino ez zela zirudien, mendebaldean hedatuz doan eta REtik hain gogo handiz suspertu nahi bide duten su garbitzailera jaurtikia izan dadin-edo. Bereziki patetikoak, baina argigarriak, iruditu zitzaizkidan +Gehitu elkarteak irrati horretan bertan eginiko adierazpena eta beraren ondoko komunikatua -elkarte horrek ez zuen sinatu manifestua, Bilbon ez duelako presentziarik eta, hortaz, ez zitzaiolako sinatzeko eskatu ere egin eta ez, ulertarazi nahi den bezala, uko egin ziolako-. Sortu zirenetik sumatzen genuena agerian geratu da, bere izenak iradoki lezakeenaren kontra, ez zetozela gay-les borrokara batuketa egitera, kenketa baizik. Gure sexualitate askotarikoak aldarrikatzeak edo medio askok nahita eragindako konfusionismoa salatzeak -sexualitatea abusuarekin eta delinkuentzia sexualarekin nahastean-, gay-lesbianen borrokarekin batere zerikusirik ez daukatela esateak zer diren erakusten du. Arny kasua ere aipatu zuten, eta guri oso ondo etorri zitzaigun, horixe baita salatu nahi genuenaren adibide paradigmatikoenetariko bat: ustezko umeak, prentsaren arabera abusu guztien biktima zenak, 17 urte zituen.

REk, ostera, biharamunera arte ez zuen ahaleginik egin taldekidearekin edo EHGAMeko beste inorekin hitz egiteko, gaizkiulertua -gaizkiulerturik egonez gero- argitzeko. Ez zitzaion interesatzen, beharbada esklusiba izorratuko genion-eta. Dena dela, ia beti gertatzen den bezala, bodebil honek guztiak badu alde positiborik. Beharbada gure taldekidea REk jarritako tranpan erori zen, baina RE ere, berez, inork jarri ez zion tranpan erori egin zen, erakutsi duen zitalkeria dela-eta, salatu nahi genuen manipulazio mediatikoaren beste adibide paradigmatiko bat izatera pasatu baita.

28an bertan Kafe Antzokian urtero egiten dugun Urrezko Hirukia eta Trapuzko Espartina sarien banatze-ekitaldian Gaztehgam taldeko neska-mutilek aho batez erabaki zuten bat-bateko Espartina ematea REri. Asmoa goretsia izan zen bertan geunden EHGAMeko eta polemikaren jatorrian zegoen manifestuaren sinatzaile ziren beste bi elkarteetako kideen aldetik, eta txalo andana jaso zuen aretoa leporaino betetzen zuten ehunka lagunen aldetik.

Lintxamendu mediatikoaren biktima, ia, izan den nire taldekideak izen-abizenak ditu: Jaime Mendia. Urte asko eman ditut berarekin batera militatzen, eta ondo ezagutzen ditut bere balio pertsonala eta lan-gaitasun agorrezina, hala nola sexualitatearen eremuan duen prestakuntza sakona. Lerro hauetatik elkartasuna bidali nahi diot, eta adorea eman lanean segi dezan.

> Iritzia: IMANOL ALVAREZ · EHGAM > EUSKAL GAY MUGIMENDUAK 30 URTE

• Euskal gay mugimenduak 30 urte
• Aldaketa 16, 195. zk., 2007-07-02 # Imanol Alvarez · EHGAMeko partaidea

Euskal Gay Mugimendua osatzeko asmoa 1976ko azaroan otu zitzaigun lagun bati eta bici Durangoko Liburu eta Diskoaren azokaren testuinguruan. Hortik gutxira, 1977ko hasieran hain zuzen, EHGAMen jendaurreko aurkezpena burutu zen. Agian horrexegatik izan du beti oraindik kide naizen taldeak nahiko erlazio estua euskararekin eta euskal kulturarekin.

Denbora honetan guztian askatasun sexualen eremuko aldaketa ugariren lekukoa izan da euskal gay mugimendua. Baina, lekukoa izateaz gain, baita aldaketa hauen motore nagusienetarikoa izan dela baiezta dezakegu inolako zalantzarik gabe.

Hogeita hamar urte lerro gutxi batzuetan laburtzea ezina bada ere, zenbait mugarri aipatuko ditut:

-1977an eta 1978an Madrilgo Kongresuan parlamentari batek lehen eta bigarren aldiz hitz egin zuen gay-lesbianen aldarrikapenen alde. Diputatu hori garai hartako Euskadiko Ezkerrako Francisco Letamendía Belzunce “Ortzi” izan zen.

-1978an polizia batek Francisco Vadillo (Francis) trabestia (orduan esaten zen bezala) hil zuen Errenterian. Erailketa honen aurrean Gipuzkoako EHGAMek protestaldi eta mobilizazioak antolatu zituen. Oso arrakastatsuak izan ziren ekitaldiak, baina, haien ondorioz, taldekideek jazarpen basatia pairatu behar izan zuten denboraldi batez, elementu parapolizialen aldetik. Urte horretan ere izan zen Euskal Herrian lehenengo ekainaren 28ko manifestazioa Bilbon. Estatu mailako COFLHEE koordinakundea sortu zen hogeiren bat urtez erreferentziala izan zena

-1979an lortu genuen oraindik indarrean zegoen Arriskutasun Soziakeko Legea aldatzea, homosexualitatea bertatik ateraraziz. Ordura arte, harreman sexual izatearen susmo hutsagatik edonor izan zitekeen kartzelaratua lege horren arabera. Urte honetan bertan lesbianen kolektiboak hasten dira sortzen, nahiz eta lesbiana askok talde mistoetan segitzeko erabakia hartzen duten.

-1983an lortzen da EHGAMen legeztatzea, lau urte lehenago eskatu arren.

-1989an COFLHEEk Lege Antidiskriminatzaile Proiektua aurkezten du. Politikariek gehiegi zelakoan, ez zioten jaramon handirik egin. Halere, eta zorionez, bertan agertzen ziren iradokizun eta aldarrikapen gehienak joan ziren apurka-apurka zertuz: kode militarraren aldaketa, hirialokairuen legea, bikote-legea, ezkontzarena…

- Aipagarriak lirateke, era berean, Hiesaren kontrako hiritar batzordeen sortzea 80ko hamarkadan (EHGAMek bultzatuak, hies-homosexualitatea identifikazioa hautsi nahian), Munduko osasun Erakundeak 1990ean homosexualitatea behin betiko kentzea gaixotasun-zerrendetatik, gay-les taldeen ugaritzea 90eko hamarkadatik aurrera (hogeiren bat talde daude gaur egun Euskal Herrian)… Zerrenda luzea da. Ezin, ordea hemen aipatzea merezi duten guztiak aipatu.

Garaipenak asko izan dira, bai, baina erronka mardulak ditugu hemendik aurrera lanean segitzeko: homofobia handia dago oraindik gizartean, batzuetan oso sotila bada ere; oraindik badira sexualitate mota asko zokoratu edo arbuiatuak (belaunaldien arteko harremanak, sadomasoak…); etorkin gehienak gurea baino are homofoboak diren kulturetatik datozkigu…

Dena dela, gehien kezkatzen gaituena da ikustea nola leku askotan lehengo manifestazio eta aldarrikapenak inauteri eta jaialdi bihurtu diren. Festa, jakina, oso onuragarria da, besteak beste, buru-osasunerako. Ez dugu, beraz, gaitzetsiko. Baina, erabat salagarria iruditzen zaigu, aldiz, merkatariek egiten duten ekainaren 28aren erabilpena. Iraingarria eta mingarria ere iruditzen zaigu, errebindikazio oro baztertu eta ezkutatu egiten dutelako, errealitatea faltsutu egiten dutelako eta, azken batean, gay-lesbianak diseinuzko urrezko kaiolekin engainatzen saiatu. Are mingarriagoa dena, hau guztia gay-talde askoren laguntzarekin egiten dute.

Homofobia salatuz jarraituko dugu. Gizarte justuago eta libreagoarekin amesten jarraituko dugu.

> Berria: Ekainak 28 > EZKUTUKO HOMOFOBIARI AURRE

• Ezkutuko homofobiari aurre
• Gizartean erabateko berdintasuna aldarrikatzeko, mobilizazioak egingo dituzte gaur arratsaldean gay, lesbiana eta transexualek.
• Berria; 2007-06-28 # Edurne Elizondo · Iruñea # Asier Iturriagaetxebarria · Bilbo

Egoera hobea den arren, oraindik asko dago egiteko. Hego Euskal Herriko gay, lesbiana eta transexualen eskubideak babesten dituzten elkarteak gustura daude azkenengo hilabeteetan lortu duten lege berdintasunarekin. Baina oraindik zailena falta zaie: erabateko berdintasuna lortzea. Hori aldarrikatzeko, gaur mobilizazioak egingo dituzte hiriburuetan, Gayen, Lesbianen eta Transexualen Eguna dela eta.

Herrialde bakoitzeko koordinakundeak edo manifestazioaren antolaketa taldeak bere leloa eta komunikatua aukeratu du manifestaziorako. Arabako eta Gipuzkoako koordinakundeek homofobiaren kontrako mezuak zabalduko dituzte. Bizkaiko koordinakundeak gehiago zehaztu du mezua, eta erabateko berdintasunaren aldeko aldarria zabalduko du Bilboko kaleetan.

Imanol Alvarez EHGAMeko kideak esan duenez, hurrengo urteetako lana izango da gizartean erabateko berdintasuna lortzea. Zehaztu du aurretik ere horretan aritu direla lanean baina, behin lege aldetik berdintasuna lortu eta gero, kalean eragiteko ahalegin handiagoa egingo dutela.

Izan ere, homofobia kasuak oraindik ere egon badaudela azpimarratu du Alvarezek. Batzuk «ezkutuko homofobia» dira. «Aurrekoan gertatu zitzaidan. Aitarekin eta nire bikotekidearekin nindoan, eta hura ni baino gazteagoa da. Bada, emakume batek esan zigun ea aitaita, semea eta iloba ginen. Ez zeukan min egiteko asmorik, baina oraindik kosta egiten da ulertzea sexu bereko bikotekidea izan dezakegula».

Beste adibide bat ere jarri du: nerabeei neska-laguna eta mutil-laguna ote duten etengabe galdetzea; beste sexukoa, jakina. «Hori nahi gabeko homofobia da, ageriko homofobia ere egon badagoelako. Behin esanda ez da ezer gertatzen, baina etengabe antzekoak entzun behar izatea astuna egiten zaigu». Horri aurre egiteko, hezkuntza bide egokia dela uste du Alvarezek. Baina hezkuntza ikuspegi osoarekin hartuta. Eskolan ez ezik, komunikabideetan, familietan eta kalean ere eragin behar dela uste du. Horren harira, orain arte indarrean egon den zeharlerroen politikak «porrot» egin duela deritzo. Orain, Herritar Heziketa izeneko ikasgaian landuko dute gaia. Lehen, Etika izenekoan egiten zuten. «Baina guztia irakaslearen eta ikastetxearen borondatearen menpe geratzen zen».

Nafarroako Ekainaren 28ko plataformako kide Iñigo Trajaolak ere hezkuntzaren bidea aipatu du, diskriminazio egoerekin amaitzeko. «Haurrek ikasi behar dute hainbat sexu orientazio badela, eta hori normala dela». Era berean, aldaketak eskatu zituen, «irainak jasotzen ez jarraitzeko, nork bere joera gorde behar ez izateko».

Hezkuntzan eragin bai, baina horretarako irakasleek prestatuta izan behar dute. Hain zuzen, egun borondatea bai, baina arazoari aurre egiteko prestakuntza nahikorik ez dutela uste dute gayen, lesbianen eta transexualen elkarteek. Horri aurre egiteko, irakasleei ikastaroak emateko eskatu dute. «Baina ez lan orduetatik kanpo, bestela ere nahikoa lan badutelako. Lan orduetan izan behar dira ikastaroak», azpimarratu du Imanol Alvarezek.

Nafarroan Europara begira
“Europa: atzerapausorik ez, berdintasuna posible da.” Hori da Nafarroako Ekainaren 28 Plataformak aurten hautatu duen leloa, Gay eta Lesbianen Harrotasun eguna ospatzeko. Europari egin diote so homosexualen, lesbianen eta transexualen herrialdeko taldeek, hainbat herritako egoera salatzeko. Polonia aipatu du zehazki Trojaolak. «Herri horretan homosexualitatearen inguruko propaganda egitea debekatu dute. Irakasle batek, adibidez, ezin du jendaurrean onartu homosexuala dela. Hori Europako Batasuneko herri batean gertatzea oso larria da».

Haurrentzako telebista saio bateko pertsonaia bat homosexuala ote zen ikertzen ere aritu dira Polonian azken boladan. Zalaparta sortu du herri horretako Gobernuaren jarrerak, eta, bereziki, gay eta lesbianen taldeen kritikak jaso ditu Europa osoan. Poloniako egoeraren oihartzuna Euskal Herriraino ailegatu da: «Hango taldeen ahotik entzun dugu hemen duela 30 urte genuen egoera bizi dutela gaur egun haiek Polonian».

Bestalde, hainbat gizarte eragilek bat egin dute Gayen, Lesbianen eta Transexualen Egunean antolatu dituzten mobilizazioekin. Batasunak, Bilgune Feministak eta EGIk deitu diren manifestazioetan parte hartzeko deia egin diete herritar guztiei.

• Deialdiak: Hauek dira Hego Euskal Herriko hiriburuetan gaur izango diren manifestazioak.
• Bilbo. Moiua plaza, 20:00etan.
• Donostia. Bulebarra, 19:30ean.
• Gasteiz. Ama Zuriaren plaza, 20:00etan.
• Iruñea. Autobus geltokia, 20:00etan.

> Iritzia: Imanol Alvarez · EHGAM > 30 URTE ETA GERO... HAU!

• 30 URTE ETA GERO... HAU!
• Argia, 2093 zk., 2007-06-17 # Imanol Alvarez · EHGAM

Nola pasatzen den denbora! Atzo bertan izan zela ematen du, baina ez, urte nahikotxo pasatu dira orrialde hauetan berauetan “17 urte eta erdi” izeneko artikuluxka idatzi nuenetik. Hamahiru, hain zuzen, kenketa buruz egitean nahastu ez banaiz.

Berton –berriro nire buruaz fidatuta ari naiz– ordura arte sortzen lagundu nuen eta oraindik ere militatzen dudan gay-mugimenduak egindakoaren eta lortutakoaren balorazio positiboa egiten nuen, ezinbestez. Gaur egungo ikuspegitik are positiboagoa egin beharko nuke, lehenengo bistadizoan behintzat.

Baina lar sakondu gabeko lehenengo bistadizoek ez dute normalean errealitatea bere gordintasunean erakusten. Egia da lege mailako erdiespen handiak zertu direla, ezkondu eta adoptatzeko eskubideak barne. Egia da gizartearen parte handi batek begi onez ikusten dituela sexu berekoen arteko harreman afektibo-sexualak, edo ez ditu lehen bezain txarto ikusten... Hori guztia egia da eta, ondorioz, ziur aski, hainbatek pentsa lezake ja dena lortuta dugula, eta beraz, jai eta ospakizunak egitea baino ez ditugula. Adibide onak dira, esaterako, Madrilen eta mendebaldeko beste hiri handitan ekainaren 28aren inguruan egin ohi diren tangatan doazen gizon lirainak eramaten dituzten karrozez beteriko inauteri antzeko kabalgata horiek.

Esan gabe doa, jakina, niri jaia eta ospakizuna ederto iruditzen zaizkidala. Hala eta guztiz, jaiak eta ospakizunak ez dute errealitatea ostendu behar. Lortu beharko litzateke errebindikazioa festarekin uztartzea, baina Madrilgoa bezalako ospakizunetan aldarrikapena guztiz urturik gelditzen da ia desagertu arte. Desagertze horretan, nola ez, komunikabideek erruaren parte bat ere badaukate, sentsazionalismo eta morbo bila baino ez baitira joaten gehienetan.

“Zer errebindikatu behar da, ordea”, galdetuko luke, agian, despistaturen batek, aipaturiko lorpenek itsututa edo. Bada, inguruari begiak zabalik eta belarriak erne erreparatuz gero erantzuna etorri berez dator: homofobia nonahi dago, maila apalagoan edo bortitzagoan, etxean, kalean, tabernan... Gurera hurbiltzen diren etorkin gehien-gehienak gurea baino matxistagoak eta homofoboagoak diren kulturetatik etortzen dira... Asko urrundu gabe, gainera, Europan bertan alegia, baditugu homosexualitatea debekatua edota jazarria dagoen eta gay-lesbianak harrikatuak edota poliziak jipoituak izaten diren herrialdeak, Polonia eta Errusia kasu...

Euskal gay-mugimenduak 30 urte –eta erdi– bete ditu. Asko lortu dugu. Asko falta zaigu.

> Iritzia: Imanol Alvarez > FRANKISMOAREN BESTE BIKTIMAK

• Frankismoaren beste biktimak
• Argia, 2007-02-18 (2076 zbk) # Imanol Alvarez

Aspaldion, frankismoaren biktimak gora eta behera, artikulu ugari idatzi da, ekitaldi askotxo antolatu eta baita oroitarriren bat ezarri ere. Esan gabe doa ederto baino edertoago iruditzen zaidala. Baina -beti egon behar bainaren bat-, nortzuk dira frankismoaren biktimak?

Gaur egun, medioetan-eta, biktimak berba erabiltzen denean, euskal gatazkaren biktimez aritu nahirik, gehien-gehienetan ETAren ekintzek eragindakoez bakarrik aritu ohi da. Hitzaren erabilera erredukzionista egiten dute. Nahita eta kontzienteki egin ere.

Antzeko zerbait gertatzen da frankismoaren biktimez hitz egiten denean. Gehien-gehienetan gudari edota ezkerreko alderdi eta sindikatuetako kide izanagatik gartzelaratu edo fusilatu zituztenak omentzen dira. Frankismoaren biktima terminoaren erabilerak ere askoz zabalagoa izan beharko luke. Izan ere, oroitzapen goibeleko erregimen totalitarioaren biktimak beste asko eta asko izan zirelako. Edo direlako. Edo garelako, ez baitaukat batere argi erregimen haren astinduek ez ote duten egun arte iraun.

Frankismoan milaka lagun izan ziren espetxeratuak, adibidez, beraien ustezko nahiagotasun afektibo-sexualagatik. Hots, esan ohi den bezala, homosexual izateagatik. Asko eta asko erbestera behartuak izan ziren, Miguel de Molina esaterako. Edo baita fusilatuak ere, García Lorca kasu. Halere, beste milaka lagunek kaleetan eta komisaldegietan, lege edo epaileen laguntzarik gabe jasan zituzten laidoak eta jipoiak betiko polizien aldetik, delitu bakarra zutela: modu zehatz batean jantzi, mintzatu edo mugitzea. Zantzu horietan oinarritzen zuten homosexual izan zitezkeelako susmoa, ondorioz, umiliazorik basatiena bideratu eta justifikatzeko.

Badirudi gizarteak ahaztu egiten dituela bestelako biktima hauek. Badirudi biktima guztiak ez direla/garela maila berekoak. Lehendakariak izugarrizko oroitarria inauguratu du Artxanda mendian frankismoaren biktimen oroimenez, gonbidatuak eta aipatuak, ordea, gorago esan bezala, lehenengo mailakoak: gudariak eta alderdi eta sindikatutakoak edo beren ondorengoak baino ez.

Nahi gabe edo nahita egindako iraina nolabait arintzearren, kide naizen taldeak 2005ean ohorezko saria eman zion euskal gay mugimenduaren hastapenetan -oraindik ere trantsizioaren hastapenetan geundelarik- manifestazioetako lehen lerroan joaten ziren trans haietako bati. Haiek izan ziren era zuzenean zapalkuntza fisiko bortitzena jasan zutenak, ezin baitzuten beraien «delitua» ezkutatu. Ildo beretik, Durangon laster inauguratuko dugu, Udalaren eta Justizia Sailaren laguntzaz, beste biktima horien omenezko oroitarria. Artxandakoa baino apalagoa, aurrekontu-arazoak medio, baina hura bezain esanguratsua eta hunkigarria edo are esanguratsu eta hunkigarriagoa. Ea horretara ere datorren lehendakaria.

> Berria: Oroitzapena > FRANKISMOAREN APOLOGIA EGITEN DUTENAK AUZITARA ERAMAN NAHI DITUZTE EHGAM ETA AHAZTUAK 1936-1977 ELKARTEEK

• Frankismoaren apologia egiten dutenak auzitara eraman nahi dituzte biktimek
• Salaketak jarriko dituzte EAEko Auzitegi Nagusiko Fiskaltzaren aurrean, ustezko delituak iker ditzan
• Berria, 2007-01-03 # Asier Iturriagaetxebarria · Bilbo

Frankismoaren apologia egitea zigorrik gabe geratzearekin amaitzeko neurriak hartuko dituzte frankismoko biktimek. Ahaztuak 1936-1977 biktimen elkartearen eta EHGAM gay eta lesbianen askapenerako mugimenduko elkarteak sustatuta, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) Auzitegi Nagusiko Fiskaltzaren aurrean salaketa jarriko dute, eta frankismoa goraipatzeko jarduerak ikertzeko eskatuko diote. «Erregimena goratzea saihestu nahi dugu; izan ere, bere inpunitatea astakeria da eta memoria historikoaren errekuperaziorako zentzurik ez dauka», azaldu zuen Ahaztuak 1936-1977 taldeko bozeramaile Martxelo Alvarezek.

«Alemanian edo Italian nazismoa edo faxismoa goratzeko ekimenak ikustea burutik ere ez zaigu pasatzen, baina Espainiako Estatuan hori egiten da; inpunitate osoarekin, gainera. Europan ez dago hori gertatzen den beste lekurik», adierazi zuen Alvarezek. Horren adibide bi jarri zituen; biak ere denboran oso hurbilak eta berez biktimek Fiskaltzaren aurrean salatuko dituztenak.

Espainiako agerkari digital batean agertu zen gutuna da adibideotako bat. Joan den azaroaren 14an Francisco Francoren erregimen faxista goraipatzen zuen testua izenpetu zuten 100 lagun inguruk. Komunikatua izenpetu zuten gehienak militar ohiak ziren, baina jardunean dagoen Espainiako armadako kideak ere bazeuden. Manifestuak eduki homofoboak ere bazituela aipatu zuen Alvarezek. «Inolako zalantzarik barik, Manifestu horren edukiak oinarri demokratikoak dituen edozein pertsona erasotzen du, eta, nola ez, gay eta lesbianak».

Beste adibide bat ere jarri zuen: beren buruari Madrilgo Nafarren Batzordea izena jarri dion taldeak kaleratu duen egutegia. «Horrek ere Francoren altxamendu faxistaren eta horren osteko 40 urteko diktadura goratzen du, inongo lotsarik gabe». Alvarezek gogoratu zuenez, Nafarroako alderdi sozialistak berak egutegiaren eta horren egilearen kontra egin du. Are gehiago, frankismoa goratzeko ekimen guztien kontra PP ez beste alderdi politiko guztiak kontra daudela azpimarratu zuen. «Baina, zoritxarrez, gero pasibotasun handia dago erakunde publikoen aldetik, eta horregatik dago inpunitatea. Horregatik, hitzetatik ekintzetara pasatzeko unea iritsi dela deritzogu». «Orain ikusiko dugu alderdi politikoen jarrera marketina den edo ez», gaineratu zuen.

Borondate falta
Frankismoko biktimak bi ekimen zehatz horien kontrako salaketa jarriko dute EAEko Fiskaltza Nagusiaren aurrean, baina beste hainbat adibide ere badaudela zehaztu zuen Alvarezek. Hala, Francisco Franco Fundazioa aipatu zuen. «Diru publikoarekin finantzatua eta Franco eta bere 40 urteko diktadura goratzeko tresnarik azpimarragarriena». Gogoratu zuenez, Francok ezarritako erregimenak iraun zuen bitartean milaka lagun hil zituzten -40.000 gorpu aurkitu gabe daude oraindik-, milaka lagun espetxeratu zituzten eta 4.000 lagun inguru jazarrita izan ziren beren sexu orientazioagatik.

Frankismoko biktimek banakako salaketak jarriko dituzte Fiskaltzaren aurrean, hark iker ditzan. Alderdi politiko ia guztiak beren iritzi bera izan arren, ez Ahaztuak 1936-1977 ez EHGAM elkarteek ez dute uste beren ekimenak eragin praktiko handirik izango dutenik; ekimen «sinbolikoa» izango baita batez ere. Epaitegian ez dute uste aurrera egingo duenik, baina ez legeak babesten ez dituelako. «Legeak egon badaude; ez da hori arazoa. Guri gustatuko litzaiguke beste zerbait izatea, baina jakin badakigu zer gertatu den antzeko beste salaketa batzuk jarri direnean. Lege apropos falta baino gehiago, borondate falta da atzean dagoena», adierazi zuen EHGAMeko kide Imanol Alvarezek.

• Madrilgo Nafarren Batzordea, ultraeskuindarren habia

Azken asteotan famatu egin da Madrilgo Nafarren Batzordea deitzen dioten taldea, frankismoa goratzen duen egutegia argitaratzeagatik. 1936. urteko altxamendu faxistaren ikuspuntu alde bakarrekoa jasotzen da egutegi horretan. «Nafarroa izan zen lehenengoa», esaten da egutegian. Nafarroa izan zen errepublikaren kontrako aldeak indarrez hartu zuen Espainiako Estatuko lehen lur zatia.

1980ko hamarkadaren hastapenetan sortu zuten Madrilgo Nafarren Batzordea. Ekimen gutxi batzuk baino ez ditu egin, baina beti ultraeskuindarren postulatuekin bat egin du. Mejoramendu hobea izenburuko liburua argitaratu zuen, araua zalantzan jarriz. Horrez gain, 1995. urtean Xabierada antolatu zuen Madrilen; 2.000 lagun elkartu ziren.

> Elkarrizketa: Imanol Alvarez · EHGAM > "GEHIENAK ARMAIRU BARRUAN DAGOZ ORAINDINO"

• Imanol Alvarez (EHGAM): "Gehienak armairu barruan dagoz oraindino"
• Bizkaie!, 64. zbk., 2004-07-22 # Koldo Isusi Zuazo
• ESTEKA
  

EHGAM, Euskal Herriko Gay Askapen Mugimendua azken urteotan mugarik bako sexualidadearen alde eta gay, lesbiana eta transexualen eskubideen aldeko burrukan dabilen alkartea da eta bide horretan aurrera pausuak izan diran arren, gauza asko dagoz egiteko. Bagilaren 28a gay eta lesbianen nazinoarteko eguna, aldarrikapenetarako eguna be bada eta atxaki honegaz gaia jorratzea erabagi dogu.

EHGAM alkartearen sortzaileetakoa izan zan Imanol Alvarez eta orduko eta gaurko egoerearen ganeko analisia egingo dogu bere laguntzinoagaz.

1. Gay, lesbiana eta transexualakazko jarreratan, orain 25-30 urteko euskal gizarteak ez eukan zerikusirik gaurkoagaz. Zelan gogoratzen dozuz orduko egoerea eta EHGAM abiarazoteko prozesua?
Kontuan hartu Franco hil barria zala eta hori lagungarria izan zan guretzako ze sasoi haretan gizartean sekulako gogoa egoan zeozer egiteko, aldaketarako eta dana hankaz gora ipinteko gogoa. Dana dala, orduko gizartea, besteak beste oso matxistea zan, erlijinoagaz oso lotuta egoan eta nik benetan gatx ikusten neban gay mobimentua sortzea. Azkenean, pentsetan nebana baino errezagoa izan zan EHGAM abiarazotea, momentuko korronteak eroan gintuan eta 76ko amaieran egin genduan jentaurreko aurkezpena.

Dana dala, gaur egun oraindino tabua dala kontuan hartuta, atara kontuak orain 30 bat urte; homosexualidadeaz ez zan berbarik be egiten eta oso diskriminatzaileak ziran legeak egozan indarrean, bat aitatzearren: Gizarte-Arriskutasun Legea; horren arabera, homosexualidadea zigortuta egoan.

2. Gizartearen matxismoaren eta jokera sexual zehatzen kontrako jarreratan aurrera egiteko zerenbesteko garrantzia dauka edukazinoak?
Askatasunaren aldeko edukazinoa ezinbestekoa da. Gure kanpainatan sarri esan dogu edukazinoa dala bidea eta barriro dinotsut legeak inportanteak dirala baina horreek baino inportanteagoa dala gizartea bera, ze jentegaz bizi gara. Tolerantzia berbea be ondo dago baina beste zapalketa modu bat izan daiteke, ondokoari lepoaren gainetik begiratzen deutsagunean eta norberarena zuzena eta inorena okerra dala pentsetan dogunean. Tolerantzia bai baina errespetuan eta gizartearen aniztasunean oinarrituz, era horretako edukazinoa da behar doguna, azken baten, gizartea askotarikoa dalako. Aniztasun hori eskola liburuetan be aldatzen joan behar ze gaur egun aita, ama seme-alabak eredua ez da bakarra; Eustaten inkesta baten arabera, EAEn familien % 60 ez dira familia tradizionalak, monoparentalak, bi ama edo bi aitak osotutakoak baino. Irakasleak eurak be ez dagoz preparauta egoera barrian behar egiteko.

3. EHGAM alkartea ideologia jakin batekoa dala entzun da sarri. Zeintzuk dira alkartearen berezitasunak eta desbardintasunak beste gay talde batzuekaz?
Bai, etiketa asko jarri izan deuskue eta gehien entzun dana HBkoak garala; Jakina, EHGAMak bere ideologia dauka eta euki behar dau ganera; sexu-jokera homosexualeko lagunak biltzea, gure eskubideen alde eta diskriminazinoaren kontra egitea eta gizartea aldatzea dira gure egitekoak eta ez, ostera, makrame ikastaroak antolatzea, egin geinkez holakoak baina hori ez da helburua. Beraz, badago bai zeozelako ideologia, danon arteko biltzarretan erabagitakoa: ezkertiarrak gara termino politiko arruntetan esanda eta Euskal Herrikoak; sorreran erabagi genduan Euskal Herriko Gay Askapen Mugimendua izatea, izenaren berba bakotxari bere esangurea emonaz. Edozelan be, guk ez deutsagu inoiz inori itaundu nori emoten deutson botoa, emoten badeutso be. Alderdi askotako militanteak dagoz gure artean.

Alkarteen arteko desbardintasunei jagokenez, danok daukaguz amankomuneko gauzak; eskubideen defentsan, jokera sexualengaitiko diskriminazinoaren kontra eta homofobiaren kontra berbarako bat gatoz; hortik aurrera, batzuk ez dabe besterik planteetan, eta gizartean lekutxua eukitea nahikoa da eurentzat; guk, barriz, gizarte libreago bat gura dogu, hau utopia izan daiteken arren.

4. Azken urteotan aurrera pausuak izan dira baina atzera pausuak be bai, batez be, politiko batzuen jarrera eta erabagiengaitik.
Gai zehatz honetan, gizartea oso astiro aldatzen da baina nire ustez beti doa aurrera. Alkartearen 27 urteotan gizartea eta legeak aurrera joan dira beti sexualidadearen aniztasunaren onarpen prozesuari jagokonean; legeak gizartearen atzetik datozela esaten da askotan eta kasu honetan bai baina ez esango neuke; Nafarroan berbarako pasau izan da parlamentuak Bikoteen Legea onartzea eta UPNk, barriz, inpugnazinoa aurkeztea; ez ahaztu, gitxiengo horrek gehiengoa eukala Madrilen. Arazoa hor dago, gitxiengo egoera horretan geratzen diranak gero eta gogorrago jokatzen dabela baita eleizeak be, burrukea galduta ikusten dabelako zeozelan. Beste arlo batzuetan segurutik ez baina gai honetan Madrilen sozialistak gobernuan egotea positiboa izango dalakoan nago.

5. Besteak beste, Zigor Kodean homofobia delitutzat hartzea eta Egitatezko Bikoteen Legea aurrera pausuak izan dira. Momentu honetan zeintzuk dira erronkak?
Lege aldetik oso gauza gitxi falta dira aldatzeko, besteak beste, Atzerritartasunaren Legea; hori bai, Kode Zibila Madrilen aldatu behar da ze hor aldatzen ez dan bitartean lehen aitatutako kontraesanak, inpugnazinoak eta era horretakoak etorriko dira. Inportanteena ez da legea aldatzea gizartearen inplikazinoa eta onarpena gero eta handiagoa izatea baino. Gaur egun, inkesten arabera, euskal gizartearen % 99k onartzen dau homosexualak edozein persona lakoak dirala; horreetatik batzuk guzurra esango dabe, jakina, holan pentsau ez arren, politikoki zuzena dalako. Errealidadea, barriz, gordinagoa da ze aldaketak ez jakuz gustetan edo kosta egiten jaku aldatzea; egun batetik bestera eta urte batzuetan be ezinezkoa da persona bat homofobo izatetik edozein sexualidade onartzera pasetea. Egoerea ez dago normalduta gizartean.

6. Ezkontza zibila ez eze, ezkontza erlijiosoa be eskatzen dabe gay eta lesbiana katolikuek...
Bai, sano errespetugarria da eskabide hori gure artean gehienak laikoak izanda, ezkontza zibilaren alde egiten badogu be. EHGAMak ez dau sekula hartu-emon onik izan erlijinoagaz eta gitxiago Eleiza katolikuagaz. Alkartearen barruan oso katoliku gitxi egon dira eta ez dakit orain dagozan ala ez. Eleizeak gai honetaz erabilten dituan berbak mingarriak izaten dira eta gu erantzuten ahalegintzen gara; igaz, bigarren aldiz Eleizeari (Hego Euskal Herriko lau gotzaiei) emon geuntson Trapuzko Abarketa Saria eta aurten, Eleizea barriro hautagaien artean egon bada be, PP eta UPNri emotea erabagi dogu euren jarreragaitik.

Gobernu desbardinei eskatu izan deutsegu legea aplikauta Eleiza katolikua eta beste eleiza batzuk legez kanpo ixteko ze etenik barik diskriminazinoaren apologia egiten dabe. Hori bai, ez dot ukatuko Eleizeak mesede be egin deutsola gizarteari, berbarako kultura arloan.

7. Homosexualei adopzinoa ukatzeko espeziearen ugalketea eragoztea da gizartearen zati handi baten atxakietako bat.
Gizaki guztion sexualidadea askotarikoa da. Berez, ez dago homosexualik eta heterosexualik, danok gara sexualak. Orduan, bizitzaren gorabeherek eroango gaitue alde batera edo bestera edo bietara. Maila teorikoan eta potentzialki, beraz, personea ez da homosexuala edo heterosexuala, gero praktikan bakotxak aukeratu egiten dau. Gauzak holan, bardintasun mailan pluraltasun hori onartu egin behar dala pentsetan dogu harritu eta harrotu barik, normaltasunik handienagaz. Hori holan balitz tontakeria izango litzateke ugalketea eragotziko litzatekela esatea; ugalketea ez da eragotziko; kontuan hartu historian zehar eta gaur egun be kultura batzuetan homosexualidadea txarto ikusita egon arren, beste batzuetan, barriz, ondo ikusita egon dala eta dagoala eta halan da be espeziea ez da amaitu. Askatasuna eta errespetua dira berba magikoak. Ganera, nik ez deutsat nire buruari inoiz atea zarratu eta ez daukat horretarako asmorik be, nik badakit zer egin dodan baina ez dakit bihar-etzi zer egingo dodan.

Adopzinoen harian, lubakietan geratzen diran banaka batzuei atxaki gitxi geratzen jakez homosexualidadearen kontra egiteko eta umeak jentearen minberatasuna pizteko tresna legez erabilten dabez, besteak beste, gizon bi edo emakume biren eskubideak ondo dagozala baina umeen eskubidek lehentasuna euki behar dabela esanaz. Arrazonamendu tranpa da hori Mayor Orejak esango leuken moduan ze adopzinoetan, jakina, umeak dira kontuan hartu beharrekoak eta umeek maitasuna, giro egokia da behar dabena eta, kasu askotan, bikote homosexuala egokiagoa izan daiteke umearentzat.

8. Sexu-hartu-emonen bidez transmitidutako gatxak aztertu dabez egunotan EHUko udako ikastaroetan eta hor zabaldutako datuen arabera, Estaduan GIB, Giza Inmunoeskasiaren Birusa daben 30.000 lagunek ez dakie birusa daukienik be. Kutsatutakoen % 2 drogazaleak dira, kutsaketen % 20 homosexualen arteko sexu-hartu-emonetan izan dira eta % 55 heterosexualen artekoetan. Zelan baloretan dozuz datuak?
Datu horrek nahikoa fidagarriak dirala esango neuke ze errealidadea islatzen dabe. Hiesa sortu zanean, zehatzago izenik be ez eukanean, jenteak marikoien kontua zala esaten eban eta gay-en minbizia edo bizien arrosa zala zabaldu zan; gay mobimentuen kontrako jarrerea ugaldu egin zan eta Eleiza katolikuak be egoera hori erabili eban gure kontra egiteko eta hasieran birusak mundu horretan gehien jo arren, gero egoerea goitik behera aldatu da.

Bestetik, horrenbeste lagunek birusa daukienik be ez jakitea arazo handia da ze holakoetan nekezago hartzen dira prebentzino neurriak.

9. Oraintsu izentautako Arartekoak, Iñigo Lamarkak salatu izan dau orain gitxira arte emakumeen kontra egin dauan legez, Eleizea homosexualen kontra dagoala eta Aita Santua Ararteko txarra izango litzatekela...
Bat nator Lamarka jn.agaz. Eleizearen kontra gauza asko esan deutsudaz eta hortxe itxiko dogu ze, hasi ezkero papel asko bete beharko zeunkez.

10. Iñigo Lamarka, Gehitu, EAEko Gay eta Lesbianen alkarteko buru ohiaren jokera sexuala kontuan hartuta, Ararteko kargua hartzea positiboa izango ete da gay, lesbiana eta transexualentzat?
Bai. Iñigo Lamarkaren proposamena bera oso positiboa izan da ze horrek esan gura dau bide onetik joan garala; orain urte batzuk pentsaezina zan EAJk holako hautagaia aurkeztea eta orain, ganera, adostasun maila handiagaz izentau dabe. Era anonimoan beti egon badira be, oraintsura arte, kargu publiko batean pentsaezina zan agiriko gay edo lesbiana bat egotea eta, beraz, positiboa izan da. Ganera, Arartekoaren beharra Iñigo Lamarkak ondo beteko dauala pentsetan dot, besteak beste, erakundeetan eta gizarte mobimentuetan esperientzia daukalako eta abokatua dalako.

11. 'Armairutik urtetea' moda-modan dago eta komunikabideetan be jokera homosexualeko aurkezleak ugaldu dira. Hau guztia, positiboa ala kaltegarria ete da?
'Anitzak gara, visibilidad para todos y todas' gure leloetako bat da eta hor mezu bi dagoz: aniztasuna eta ikusgarritasuna. Aniztasunaren kontua behar bezela azaldu dogu lehenago eta ikusgarritasunarena be argi dago, izan be, ikusten ez dana ez dala existitzen pentsetan dogu; beraz, gizartea kontzientziatzeko eta onarpenerako pausuak emon dagiazan ohituratzen joatea oinarrizkoa da, gizarteak ikusi egin behar dau modu naturalean telebistako serietan, kalean edo behar lekuetan era guztietako sexu-jokerak dagozala. Esangura horretan, armairutik urtetearena eta, kasu batzuetan gehiegikerietan jauzi badira be, komunikabideetako histrionikoen ugalketea positiboa dala esango neuke ze gehienak armairu barruan dagoz oraindino.